Słowniczek pojęć — odporność ogniowa płyt warstwowych
Proste wyjaśnienia pojęć używanych w pięciu artykułach o nowych zasadach oceny odporności ogniowej płyt warstwowych. Słowniczek wyjaśnia skróty, materiały, obliczenia i dokumenty. Dotyczy zakresu opisanego w cyklu: ścian nienośnych z fabrycznie produkowanych płyt o dwóch okładzinach metalowych.
Przejdź do pięciu artykułów z cyklu
Znajdź potrzebne pojęcie
Najczęściej używane skróty:
EI · DIAP · EXAP · PIR · DWU · CE · AVCP · OWU
1. Odporność ogniowa i oznaczenia klas
Odporność ogniowa
Zdolność elementu budynku do zachowania wymaganych funkcji podczas pożaru przez określony czas. W tym cyklu oceniamy całe ściany, razem z połączeniami płyt, mocowaniami i podporami. Wynik dotyczy warunków opisanych w dokumentacji.
E — szczelność ogniowa
Zdolność ściany do powstrzymywania przenikania płomieni i gorących gazów, które mogłyby zapalić materiały po drugiej stronie. W oznaczeniu EI litera E opisuje tę funkcję. Nie należy mylić jej z klasą E reakcji na ogień.
I — izolacyjność ogniowa
Zdolność ściany do ograniczania wzrostu temperatury po stronie przeciwnej do pożaru. Podczas oceny sprawdza się, czy temperatura nie przekracza dopuszczalnych granic. Chodzi o zachowanie podczas pożaru, a nie o zwykłą izolacyjność cieplną budynku.
EI i okres klasyfikacyjny — EI 15, EI 20, EI 30, EI 45, EI 60, EI 120
Klasa EI oznacza jednoczesne zachowanie szczelności E i izolacyjności I. Liczba wskazuje wymagany czas w minutach: na przykład EI 30 oznacza co najmniej 30 minut, a EI 120 — co najmniej 120 minut. Klasy odpowiadają ustalonym czasom, dlatego wynik 41 minut może uzasadniać EI 30, ale nie EI 45.
Reakcja na ogień
Opisuje, jak materiał lub wyrób przyczynia się do powstania i rozwoju pożaru. Ocenia się między innymi jego zachowanie przy oddziaływaniu ognia. Klasa reakcji na ogień rdzenia nie wyznacza klasy odporności ogniowej całej ściany.
Klasy reakcji na ogień: A1, A2, B, C, D, E i F
Oznaczenia porządkują wyroby według ich reakcji na ogień. A1 to klasa o najbardziej rygorystycznych wymaganiach; klasa F oznacza niespełnienie wymagań klasy E i nie jest tym samym co NPD. Właściwe dla danej klasy oznaczenia dodatkowe mogą informować o dymie oraz płonących kroplach lub cząstkach.
Strona nagrzewana i strona nienagrzewana
Strona nagrzewana jest bezpośrednio poddawana oddziaływaniu ognia podczas badania. Strona nienagrzewana leży po przeciwnej stronie ściany i to na niej ocenia się wzrost temperatury dla kryterium I. Nie musi być ona stroną zewnętrzną budynku.
Kierunek oddziaływania ognia
Określa, z której strony ściany oddziałuje pożar. Ocena jednego kierunku nie oznacza automatycznie, że ten sam zakres potwierdzono dla kierunku przeciwnego. Ma to znaczenie między innymi przy różnych powłokach na obu stronach płyty.
2. Budowa płyt, powłoki i rdzeń
Płyta warstwowa — płyta sandwichowa
Element złożony z dwóch okładzin i umieszczonego między nimi rdzenia izolacyjnego. W tym cyklu chodzi o płyty produkowane fabrycznie, z okładzinami metalowymi. Oceniana ściana powstaje z połączonych i zamocowanych płyt.
Ściana nienośna
Ściana, której nie przeznaczono do przenoszenia obciążeń od innych części budynku, takich jak stropy lub dach. Musi jednak przenosić obciążenia przypisane jej funkcji, w tym własny ciężar. Cykl dotyczy właśnie takich ścian z płyt warstwowych.
Płyta samonośna
Płyta, która może przekazywać na podpory obciążenia występujące na odcinku między nimi. Określenie to nie oznacza, że wykonana z niej ściana jest ścianą nośną budynku. Podpory i mocowania nadal są potrzebne.
Rdzeń izolacyjny
Wewnętrzna warstwa płyty między metalowymi okładzinami. Może być wykonana na przykład z pianki PIR albo wełny mineralnej. Jego rodzaj i budowa mają znaczenie dla właściwości całej płyty.
PIR
Skrót nazwy sztywnej pianki poliizocyjanurowej. Jest to materiał izolacyjny stosowany jako rdzeń płyt warstwowych. Samo oznaczenie PIR nie określa klasy odporności ogniowej ściany.
Wełna mineralna
Materiał izolacyjny z włókien mineralnych, stosowany między innymi jako rdzeń płyt. Dla oceny istotne są także jego skład, gęstość, ułożenie włókien i zawartość substancji organicznych. Sama nazwa materiału nie oznacza, że można zamienić dowolny typ wełny na inny.
Okładzina metalowa
Zewnętrzna warstwa blachy po jednej ze stron płyty. Jest połączona z rdzeniem i może mieć powłokę ochronną lub dekoracyjną. Okładzina i powłoka oznaczają różne części wyrobu.
Powłoka organiczna
Cienka warstwa wykończeniowa na powierzchni blachy, oparta na składnikach organicznych, na przykład żywicach. Chroni powierzchnię i nadaje jej wygląd. Przy ocenie EXAP znaczenie mogą mieć jej rodzaj, kolor oraz właściwości ogniowe.
Substancje organiczne i lepiszcze w wełnie
W wełnie mogą występować składniki organiczne, między innymi lepiszcze spajające włókna. Ich zawartość jest jedną z cech uwzględnianych w ocenie. Lepiszcze wewnątrz wełny należy odróżnić od kleju łączącego rdzeń z blachą.
Klej łączący rdzeń z okładziną
Materiał używany do połączenia rdzenia z metalową okładziną płyty. Należy odróżniać go od lepiszcza znajdującego się wewnątrz wełny mineralnej. Zmiana kleju podlega odrębnym zasadom oceny.
Gęstość rdzenia
Masa materiału przypadająca na jednostkę objętości, zwykle podawana w kilogramach na metr sześcienny, czyli kg/m³. Jest jedną z cech identyfikujących rdzeń. Zmianę gęstości trzeba ocenić w granicach dopuszczonych dla danego rozwiązania.
Orientacja włókien
Sposób ułożenia włókien wełny wewnątrz rdzenia, na przykład względem powierzchni okładzin. Nie jest tym samym co poziomy lub pionowy montaż całych płyt. Zmiana układu włókien może wymagać sprawdzenia zakresu oceny.
RG — stopień odbicia
Wskaźnik odbicia światła przez powierzchnię, określany względem tlenku magnezu przyjętego za 100%. W omawianym podziale niższe wartości oznaczają powierzchnie ciemniejsze, a wyższe — jaśniejsze. Grupy RG pomagają ustalić dopuszczony kierunek zmiany koloru.
RAL
System oznaczania barw za pomocą ustalonych kodów, na przykład numerów z kolekcji RAL CLASSIC. Kod ułatwia wskazanie koloru, ale nie opisuje wszystkich właściwości powłoki. Sam numer RAL nie zastępuje danych potrzebnych do oceny EXAP.
PCS — ciepło spalania
Ilość ciepła uwalniana przy całkowitym spaleniu materiału w określonych warunkach badania. W ocenie powłok parametr pomaga opisać ich potencjalny udział cieplny w pożarze. Wyższa wartość PCS nie oznacza korzystniejszej właściwości ogniowej.
Emisyjność
Właściwość powierzchni opisująca jej zdolność do emitowania promieniowania cieplnego. Ma znaczenie dla wymiany ciepła. Nie należy utożsamiać jej ze stopniem odbicia światła RG ani oceniać wyłącznie po nazwie koloru.
Środki zmniejszające palność
Dodatki stosowane w celu ograniczenia palności materiału. Ich użycie może być etapem produkcji wpływającym na klasyfikację reakcji na ogień. W artykule 4 jest to jeden z przykładów istotnych przy ustalaniu właściwego systemu AVCP.
3. Badania, rozpiętość i wykorzystanie wyników
Badanie ogniowe i próbka badawcza
Badanie sprawdza zachowanie konkretnego rozwiązania w warunkach określonych normą. Próbką jest w tym cyklu ściana o ustalonej budowie, wymiarach i sposobie montażu. Wynik nie obejmuje automatycznie wszystkich wyrobów o tej samej nazwie handlowej.
DIAP — bezpośrednie zastosowanie wyników badań
Reguły pozwalające wykorzystać wynik badania dla określonych zmian przebadanego rozwiązania. Dla omawianych ścian wynikają przede wszystkim z normy badawczej EN 1364-1. Każda zmiana musi spełniać wszystkie przypisane jej warunki.
EXAP — rozszerzone zastosowanie wyników badań i raport EXAP
Ocena pozwalająca wykorzystać wyniki badań do określonych zmian wykraczających poza ich bezpośrednie zastosowanie. Dla omawianych ścian reguły zawiera EN 15254-5. Raport EXAP dokumentuje, jakie zmiany można uzasadnić i na jakich warunkach.
Ekstrapolacja
Wyznaczanie dopuszczalnego zakresu poza wartością bezpośrednio zbadaną, na przykład dla większej rozpiętości. W tym cyklu odbywa się według określonych reguł EXAP. Nie polega na dowolnym przedłużaniu wzoru poza granice wskazane w normie.
Zakres zastosowania i zakres klasyfikacji
Opisuje rozwiązania, dla których można stosować potwierdzoną klasę. Obejmuje między innymi budowę ściany, rozpiętość, rodzaj rdzenia i warunki montażu. Sama informacja EI 30 lub EI 60 nie zastępuje sprawdzenia tego zakresu.
Rozpiętość — rozstaw podpór
W omawianych przykładach jest to odległość między osiami podpór, między którymi pracuje płyta. Nie jest to całkowita długość płyty. Nie można jej też automatycznie utożsamiać z wymiarem otworu pieca badawczego.
Rozpiętość zbadana — tested span length
Odległość między podporami przyjęta w rzeczywiście wykonanym badaniu. Jest punktem wyjścia do obliczeń rozszerzenia. W osobnej regule dodatkowego badania, opisanej w artykule 5, tę odległość oznacza symbol X.
Rozpiętość docelowa — span length w tabelach ekstrapolacji
Rozpiętość, dla której chcemy potwierdzić określoną klasę odporności ogniowej. W omawianych przedziałach tabel ekstrapolacji wydania 2026 określenie span length odnosi się do rozpiętości docelowych. Znaczenie każdego wymiaru trzeba jednak sprawdzić w konkretnej regule, zwłaszcza przy symbolu X.
Orientacja płyt — układ poziomy i pionowy
Określa kierunek rozpięcia płyt między podporami ściany. W układzie poziomym płyty rozpinają się poziomo, a w pionowym — pionowo. Reguły rozszerzania wyników mogą być różne dla obu układów.
Ugięcie i odkształcenie
Odkształcenie oznacza zmianę kształtu lub wymiarów elementu. Ugięcie opisuje jego wygięcie względem położenia początkowego. W przykładach podano maksymalne ugięcia zmierzone podczas rozpatrywanego badania.
Luzy umożliwiające wydłużenie
Pozostawione przy montażu odstępy, które pozwalają ścianie wydłużać się podczas nagrzewania. Ich wielkość i rozmieszczenie są częścią badanego rozwiązania. Przy zwiększaniu wymiaru mogą wymagać odpowiedniego zwiększenia.
Połączenia, mocowania i łączniki
Połączenia łączą płyty ze sobą, a mocowania wiążą je z podporami lub konstrukcją. Łączniki to elementy użyte do wykonania tych mocowań, na przykład odpowiednie wkręty. Ich rodzaj, liczba i rozmieszczenie stanowią część ocenianego rozwiązania.
Nośność łączników
Zdolność łączników do przenoszenia przypisanych im obciążeń. W tym cyklu chodzi także o zachowanie tej zdolności w warunkach pożaru. Samo obliczenie dopuszczalnej rozpiętości nie potwierdza wystarczającej nośności mocowań.
Ciężar własny płyty
Obciążenie wynikające z masy samej płyty i działania siły ciężkości. Muszą je przenosić odpowiednie podpory i mocowania. Przy zwiększaniu rozpiętości trzeba uwzględnić je w ocenie konstrukcji.
Zapas czasu
Różnica między czasem zachowania wymaganych kryteriów w badaniu a czasem wymaganym dla wybranej klasy. Dla wyniku 41 minut i klasy EI 30 zapas wynosi 11 minut. Reguły EXAP określają, jak można ten zapas wykorzystać.
Pomniejszenie czasu — współczynnik k i jednostka min/m
Liczba minut odejmowanych od wyniku na każdy dodatkowy metr rozpiętości w danej regule. Zapis 6 min/m oznacza pomniejszenie o 6 minut na metr. Właściwy współczynnik zależy od warunków reguły, więc nie można stosować jednej wartości do wszystkich płyt i klas.
Symbole L₀, t₀, T i X oraz zapis max
L₀ to rozpiętość na początku rozpatrywanego odcinka obliczeń, t₀ — odpowiadający jej czas, a T — czas wymagany dla docelowej klasy. X oznacza rozpiętość próbki z dodatkowego badania w regule opisanej w artykule 5. Zapis max oznacza wybór większej liczby, na przykład max(6; 10) = 10.
4. Dokumentacja, obowiązki i obrót wyrobami
Raport z badania
Dokument opisujący przebadaną próbkę, sposób badania i uzyskane wyniki. Pozwala ustalić, co rzeczywiście zbadano. Pełni inną funkcję niż raport EXAP lub raport klasyfikacyjny.
Klasyfikacja i raport klasyfikacyjny
Klasyfikacja przypisuje rozwiązaniu odpowiednią klasę na podstawie wyników i właściwych zasad oceny. Raport klasyfikacyjny podaje tę klasę oraz zakres jej zastosowania. Dla odporności ogniowej omawianych ścian podstawą jest EN 13501-2.
DWU — deklaracja właściwości użytkowych
Dokument sporządzany przez producenta, który wskazuje właściwości określonego typu wyrobu i jego zamierzone zastosowanie. Producent odpowiada za zgodność dostarczanych wyrobów z zadeklarowanymi właściwościami. Raport laboratorium dostarcza podstawy oceny, ale nie zastępuje DWU.
CE — oznakowanie CE
Oznakowanie umieszczane przez producenta zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami. Przy jego umieszczeniu producent przyjmuje odpowiedzialność za zgodność wyrobu z deklarowanymi właściwościami oraz właściwymi wymaganiami. Znak CE nie oznacza, że wyrób nadaje się do każdego zastosowania.
OWU — ocena właściwości użytkowych
Działania służące ustaleniu właściwości wyrobu na właściwej podstawie technicznej. Ich wyniki mogą być udokumentowane odpowiednimi raportami. Skrót OWU nie oznacza, że zawsze potrzebny jest dodatkowy dokument dokładnie o takiej nazwie.
AVCP — ocena i weryfikacja stałości właściwości użytkowych
System zasad określający podział zadań między producenta a jednostkę notyfikowaną. Dotyczy oceny właściwości oraz utrzymywania ich w produkcji. Właściwy system wynika z przepisów i specyfikacji technicznej, a nie z dowolnego wyboru producenta.
System AVCP 1
System z udziałem notyfikowanej jednostki certyfikującej. Obejmuje między innymi ocenę właściwości, inspekcję zakładu i zakładowej kontroli produkcji oraz dalszy nadzór nad tą kontrolą. Producent nadal odpowiada za własne obowiązki i zgodność produkcji.
System AVCP 3
System, w którym laboratorium notyfikowane ocenia właściwości wyrobu, a producent prowadzi zakładową kontrolę produkcji i pobiera próbki. Nie obejmuje certyfikatu stałości właściwości użytkowych ani nadzoru jednostki notyfikowanej nad tą kontrolą. W cyklu dotyczy odporności ogniowej omawianych ścian.
System AVCP 4
System, w którym ocenę właściwości i zakładową kontrolę produkcji prowadzi producent. Nie przewiduje zadań wymagających udziału jednostki notyfikowanej. Może być stosowany tylko wtedy, gdy wynika to z właściwych zasad dla danego wyrobu i cechy.
ZKP — zakładowa kontrola produkcji
Stałe, udokumentowane sprawdzanie materiałów, procesu produkcji i wyrobów. Ma zapewnić, że kolejne wyprodukowane wyroby zachowują deklarowane właściwości. Prowadzi ją producent, także wtedy, gdy badania wykonuje zewnętrzne laboratorium.
Certyfikat stałości właściwości użytkowych
Dokument wydawany przez jednostkę certyfikującą w systemie, który przewiduje taką certyfikację, na przykład w systemie 1. Dotyczy wskazanego wyrobu i zakresu oceny. Certyfikat dotyczący reakcji na ogień nie potwierdza automatycznie odporności ogniowej.
Notyfikacja i jednostka notyfikowana
Notyfikacja dotyczy uprawnienia jednostki do wykonywania określonych zadań w europejskim systemie oceny wyrobów. Zakres może obejmować wskazane normy, wyroby, cechy i zadania. Przed zleceniem oceny należy sprawdzić, czy zakres laboratorium obejmuje potrzebną usługę.
Akredytacja
Formalne potwierdzenie kompetencji jednostki do wykonywania działań objętych jej zakresem akredytacji. Dla laboratorium może dotyczyć określonych metod badawczych. Akredytacja nie jest tym samym co notyfikacja i nie zastępuje sprawdzenia jej zakresu.
NPD — właściwości użytkowe nieustalone
Oznaczenie informujące, że dla danej cechy nie zadeklarowano ustalonej właściwości użytkowej. Nie jest klasą reakcji ani odporności na ogień. Nie należy utożsamiać go z klasą F.
Typ wyrobu i zamierzone zastosowanie
Typ wyrobu opisuje określony zestaw właściwości związany z daną kombinacją materiałów i sposobem produkcji. Zamierzone zastosowanie wskazuje, do czego wyrób jest przeznaczony. Deklaracja i dokumentacja techniczna muszą odnosić się do tego samego typu i zastosowania.
Zasadnicza charakterystyka i właściwość użytkowa
Zasadnicza charakterystyka to cecha wyrobu związana z wymaganiami dla obiektów budowlanych, na przykład odporność ogniowa. Właściwość użytkowa opisuje wynik oceny tej cechy, wyrażony między innymi jako poziom lub klasa. Przykładem jest klasa EI 60 przy określonych warunkach zastosowania.
CPR — przepisy UE o wyrobach budowlanych
Skrót od angielskiej nazwy Construction Products Regulation. W cyklu odnosi się do rozporządzenia (UE) nr 305/2011 oraz nowego rozporządzenia (UE) 2024/3110. Określają one zasady dotyczące między innymi oceny, deklarowania właściwości i wprowadzania wyrobów do obrotu.
Wprowadzenie do obrotu
Pierwsze udostępnienie konkretnego wyrobu budowlanego na rynku Unii Europejskiej. Nie jest tym samym co pierwsze opisanie modelu w katalogu lub podpisanie umowy na wyroby, które dopiero powstaną. Dla ustalenia tego momentu trzeba sprawdzić okoliczności dotyczące już wyprodukowanych wyrobów.
Udostępnienie na rynku
Dostarczenie wyrobu do dystrybucji lub używania na rynku Unii Europejskiej w ramach działalności handlowej. Może być odpłatne albo nieodpłatne. Pierwsze takie udostępnienie jest wprowadzeniem wyrobu do obrotu.
Przepisy przejściowe
Zasady określające, jak przechodzi się ze starych przepisów na nowe. Mogą zachowywać stosowanie części wcześniejszych wymagań dla określonych wyrobów lub dokumentów. Przepisy przejściowe CPR i zasady stosowania nowego wydania normy EXAP wymagają osobnego sprawdzenia.
5. Normy i dokumenty odniesienia
EN, PN-EN i BS EN
EN oznacza Normę Europejską. PN-EN jest jej wprowadzeniem do zbioru Polskich Norm, a BS EN — do zbioru norm brytyjskich. Numer i rok pozwalają ustalić, którego dokumentu i wydania dotyczy powołanie.
CEN
Europejski Komitet Normalizacyjny, czyli organizacja opracowująca Normy Europejskie. Jej członkami są krajowe jednostki normalizacyjne. CEN nie jest laboratorium oceniającym płyty ani organem wydającym producentowi klasyfikację.
Norma wyrobowa — EN 14509
Norma określająca wymagania dla danej grupy wyrobów oraz zasady oceny ich właściwości. EN 14509 dotyczy fabrycznie produkowanych, samonośnych płyt izolacyjnych z dwiema okładzinami metalowymi. W cyklu stanowi punkt odniesienia dla omawianych płyt warstwowych.
Norma badawcza — EN 1364-1 i EN 13820
Norma opisująca sposób wykonania określonego badania. EN 1364-1 dotyczy badania odporności ogniowej ścian nienośnych. EN 13820 opisuje oznaczanie zawartości substancji organicznych w wyrobach do izolacji cieplnej; w cyklu odnosi się do materiału rdzenia.
Norma klasyfikacyjna — EN 13501-1 i EN 13501-2
Norma określająca zasady przypisywania klas na podstawie danych z właściwej oceny. EN 13501-1 dotyczy reakcji na ogień, a EN 13501-2 — między innymi odporności ogniowej. W tym cyklu klasy EI ścian ustala się według części drugiej.
Norma zharmonizowana
Norma Europejska opracowana na potrzeby określonych przepisów Unii Europejskiej. W omawianej ścieżce CPR znaczenie ma publikacja jej odniesienia w Dzienniku Urzędowym UE. EN 14509 jest tu normą wyrobową stosowaną do deklarowania właściwości; sama norma EXAP pełni inną funkcję.
Załącznik ZA
Część normy przedstawiająca jej powiązanie z odpowiednimi wymaganiami europejskimi. W EN 14509 wskazuje między innymi cechy objęte oceną oraz właściwe systemy AVCP. Jest istotny przy ustalaniu obowiązków producenta i jednostki notyfikowanej.
Powołanie datowane i niedatowane
Powołanie datowane wskazuje konkretne wydanie normy, na przykład EN 14509:2013. Powołanie niedatowane podaje numer bez roku i odnosi się do najnowszego wydania wraz ze zmianami. Dlatego w ocenie trzeba sprawdzać zarówno normę główną, jak i dokumenty, do których odsyła.
Wycofanie normy i normy sprzeczne
Wycofanie jest zmianą statusu dokumentu w zbiorze norm. Przy wdrażaniu nowej Normy Europejskiej krajowe jednostki wycofują normy z nią sprzeczne w wyznaczonych terminach. Nie oznacza to automatycznie utraty wartości każdego wcześniejszego badania; osobno trzeba ocenić dokumentację i zasady wykorzystania wyników.
GNB-CPR i stanowisko NB-CPR/23-936r3
GNB-CPR to Grupa Jednostek Notyfikowanych działających w obszarze wyrobów budowlanych. Dokument NB-CPR/23-936r3 dotyczy przedstawiania wyników oceny właściwości użytkowych w systemie 3. Jest stanowiskiem informacyjnym, a nie aktem prawa ani samodzielną metodą EXAP.
Podstawa opracowania
Słowniczek objaśnia pojęcia występujące w pięciu artykułach CERTBUD o EN 15254-5:2026. Zachowuje rozróżnienia i warunki opisane w tych artykułach. Szczegółowe reguły oceny oraz źródła poszczególnych twierdzeń podano w odpowiednich tekstach cyklu.
Dokumenty odniesienia obejmują EN 14509, EN 1364-1, EN 13501-1, EN 13501-2, EN 15254-5, EN 13820, rozporządzenia (UE) nr 305/2011 i (UE) 2024/3110 oraz stanowisko NB-CPR/23-936r3. Definicje służą wyjaśnieniu treści cyklu; nie zastępują pełnych postanowień tych dokumentów.
Wszystkie artykuły z cyklu
Nowe zasady oceny odporności ogniowej płyt warstwowych
Kolejne części cyklu będą ukazywać się sukcesywnie. Odnośniki do tekstów będziemy dodawać po ich publikacji.
-
-
2 z 5 — Nowe zasady w pięciu przykładach — w przygotowaniu
-
3 z 5 — Kolor okładziny a zakres klasyfikacji — w przygotowaniu
-
4 z 5 — Skąd wynikają nowe wymagania — w przygotowaniu
-
5 z 5 — Najczęstsze pytania producentów — w przygotowaniu
